خبربانو - جستجوگر ویژه اخبار زنان و خانواده

تاریخ انتشار: ۱۲:۴۹ - ۳۰ تير ۱۳۹۸
کد خبر: ۲۸۲۵۵۴
نقد و نگاه به نمایش اوستاد نوروز پینه‌دوز به کارگردانی رحمت امینی صدای اعتراض مدنی به چالش چند همسری در دوران قاجار و حال است.
اعتراض به چند همسری عهد قاجار با چاشنی انتقاد زنانه
 
به گزارش خبربانو، رحمت امینی در آن سال‌ها در کنار تسلط و دانشش بر حوزه نمایش ایرانی، هنگامی که به شیوه‌های تئاتر ایرانی در حوزه نخستین تجربه‌های ایرانیان هنرمند عهد قاجار - دوران مشروطه و در ادامه پهلوی اول - می‌رسید، چنان با شور و شوق بر طبل این نمط می‌کوبید که تمامی دانشجویان را نیز با خود بر این موجِ به پا کرده، سوار می‌ساخت. همین عامل باعث شد که نگارنده در پس سال‌ها، فعالیت‌های رحمت امینی، کارنامه او را با همین محور مورد رصد قرار دهد.

از اصلاح و تجددخواهی تا اعتراض‌هایی با چاشنی زنانه
برگ‌های تاریخ بشر اثبات کرده و به تصویر کشیده است که در مقام و منزلت هر تغییر و تحولی رویکرد انقلابی با زبان انتقادی همراه بوده است. آنگونه که از دوران رنسانس غربی یعنی پشت سرگذاشتن قرون وسطا تا تجربه دوران مدرن در فرنگ تا باز شدن دروازه‌های مشروطه با مشروطه‌خواهان عهد قاجار، زبان هنرمندان، زبان انتقادی و اعتراض بود و سرآمد نمایشنامه نویسان و مترجمان آن دوره کسی نبود جز احمد کمال وزرا محمودی!
نمایشنامه اوستاد نوروز پینه‌دوز که در سال ۱۳۳۷ هجری قمری به رشته تحریر درآمده نیز نمایشنامه‌ای انتقادی و گاه با زبان شورش گرایانه‌ای در مقام قهرمانی متفاوت نسبت به تفکر، تعصب و عرف آن زمان مردمان ایران زمین که تسلط بی، چون و چرای جامعه مردسالار را با نگاه بالا به پایین به زنان جامعه را تصویر می‌کرد مدنظر قرار داده است.
نمایشنامه اوستاد نوروز پینه‌دوز روایتگر اعتراض به حق طلبی زنانه‌ای در مقابل مردی است که مطابق سنت آن زمان فرهنگ چند همسری را همسو با تنوع طلبی به عنوان شرایط عرف آن زمان که بخشی از حق مردانه خود می‌دانسته و آن را پاسخی بر ندای تنوع طلبی خود قلمداد می‌کرده، تنظیم و نوشتار شده است.
 
اعتراض به چند همسری عهد قاجار با چاشنی انتقاد زنانه
از مهمترین ویژگی‌های نمایشنامه عهد قاجار درازگویی و اطاله کلامی است که نمایشنامه نویسان آن عهد به تقلید از نمایشنامه نویسان شهیر فرانسوی به ویژه مولیر در آثار خود با خطابه‌های انتقادی و زبان طنز جریان و تیغ برنده کلمات، آثارشان بیشتر به خطابه شبیه بود تا اثری دراماتیک و کمال الوزراء نیز به عنوان یکی از تحصیل کرده‌های کشور فرانسه و در نگارش اثر اوستاد نوروز پینه‌دوز در بازتاب قیام زنانه در برابر فرهنگ چند همسری مردان ایرانی در بسیاری از موارد به خطابه پناه برده است. هرچند در همان تک گویی‌های بلند حاضر در متن نیز زبان تند و تیغ برنده نگاه انتقادی، او را به عنوان هنرمندی دغدغه‌مند به رخ می‌کشد.

بهره گیری درست از ریخت شناسی سنت نمایش‌های ایرانی
 
اعتراض به چند همسری عهد قاجار با چاشنی انتقاد زنانه
اما امینی که همواره بر تطبیق مفهوم آثار نمایشی گذشته برای مخاطبان معاصر داد سخن می‌گفت: خود نیز از این نمط باز نماند و بازنویسی متن را به دستان حامد مکملی سپرد و الحق کمک مکملی با همراهی رحمت امینی در دراماتورژی، کوتاه کردن و منطبق کردن برخی از مفاهیم مورد انتقاد مفهوم فراگیر چندهمسری مردان که در جامعه امروز نیز با توجه به شرایط این دوران هنوز هم به عنوان یکی از آسیب‌های فرهنگی در جامعه ایران به شمار می‌رود، کارنامه موفقی از خود به یادگار گذاشتند.
اوستاد نوروز پینه‌دوز در این اثر نمایشی مردی است که دو همسر دارد؛ اما تصمیم می‌گیرد که با رعنا - دختری جوان - ازدواج کند و دو همسر قبلی خود را به خانه مادرشان بفرستد. در گام نخست مطابق رسم و سنت آن دوران، دو زن قبلی نوروز پینه‌دوز این مساله را می‌پذیرند و بی‌هیچ اعتراضی با تمام عشق، ارادت و احترامی که برای همسر خود قائل بودند؛ عطای سال‌ها همراهی، زندگی مشترک و عاشقانه با پینه‌دوز را در لقای زندگی کنار بانوی تازه وارد می‌بخشند و می‌روند.
اما اینجاست که رویکرد نوین قلم کمال‌الوزراء محمودی رخ می‌نماید. جایی که این زنان در خانه مادران خود بعد از تأملی در می‌یابند که باید از سال‌های جوانی که آنرا عاشقانه پای همسرشان ریختند دفاع کنند. به همین سبب دست به اقدامی می‌زنند که در آن تاریخ و دوران بی سابقه بوده و در برابر همسر خود می‌ایستند!
اما در این میان هنوز قدرت و تجربه تفکر مردسالارانه عهد قاجاری سلاحی محکم‌تر در برابر صدای اعتراض زنانی است که جز کُرنش نباید انفعالی در مواجهه با همسر خود داشته باشند. در این میان تنوع طلبی نوروز پینه‌دوز در مواجهه با رعنا، او را در موضع بی توجهی به خواسته دو همسر قبلی خود قرار می‌دهد.
در اجرای این نمایش رحمت امینی آگاهانه نقش دو همسر استاد پینه‌دوز را به بازیگران زن سپرده، اما نقش رعنا را مردی در قامتِ شمایل و ریخت‌شناسی نمایش ایرانی یعنی شیوه اجرای «زن پوشی» عهده دار می‌شود.
در ابتدا، میانه و نزدیک به انتهای نمایش مدام این پرسش در ذهن مخاطب شکل می‌گیرد که چرا رعنا را شخصیت مرد و زن پوش شده ایفا می‌کند؟ تا اینکه در پایان نمایش پی می‌برند که او همان مردی است که با سودجویی از خصلت ناپسند نوروز پینه‌دوز - تنوع طلبی در انتخاب زوجه و چند همسری - خود را به لباس زن در می‌آورد تا بتواند اموال و دارایی‌های نوروز پینه‌دوز را از چنگ او در آورد.

اوستاد نوروز پینه‌دوز بی هیچ تردیدی در گونه نمایش‌های ایرانی و عرض ارادت به سنت‌های نمایش کهن ایرانی مانند شیوه نمایش زن پوشی و همچنین برخی از انگاره‌های نمایش روحوضی قابلیت تطبیق با مفاهیم و چهارچوب‌های تئاتر به عنوان هنری مدرن را به شکل نوین به مخاطب ارائه می‌دهد. نکته حائز اهمیت آن است که این مهم بدون هیچ ادعایی و با زبان هنرمندانه مورد رضایت مخاطبان قرار می‌گیرد.
منبع: ایرنا
ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
* نظر: