خبربانو - جستجوگر ویژه اخبار زنان و خانواده

تاریخ انتشار: ۱۲:۰۵ - ۲۹ ارديبهشت ۱۳۹۷
کد خبر: ۲۷۷۵۴۵
زمان گذشته سبک زندگی مردم بر تمام جوانب زندگی آنها تأثیر می‌گذاشت مانند معماری و خانه‌سازی که در آن حریم‌ها رعایت می‌شد و اهل خانه آرامشی داشتند که در خانه‌های امروز اثری از آن نیست.
معماری خانه های قدیمی ایرانی
 
 
خانه‌های ایرانی از قسمت‌های ذیل تشکیل می‌شده اند:
۱. سکو
۲. سردر ورودی
۳. در ورودی
۴. هشتی
۵. دالان
۶. ایوان‌ها
۷. حیاط و اتاق‌های اطراف آن
۸. حوض
۹. آشپزخانه
۱۰. سرویس ها….

سکو:
محلی در دو سوی در ورودی، برای استراحت در هنگام انتظار، برای ورود یا گفت و گو با همسایه‌ها

سر در ورودی:‌
هلال تزئینی روی در و تنها قسمت خارج از خانه که اغلب کاشی کاری دارد و معمولاّ طوری ساخته می‌شد که در زمستان‌ها مانع از ریزش برف و باران بود و در تابستان‌ها نیز مانعی برای تابش مستقیم آفتاب به شمار می‌رفت. در بالای سردر آیاتی از قرآن کریم یا عبارات مذهبی نوشته می‌شد تا هنگام ورود و خروج از زیر آیات قرآنی یا روایات و عبارات دینی عبور کنند.

در ورودی:
در بیشتر خانه‌های سنتی، در‌های ورودی دو لنگه و چوبی هستند و هر لنگه کوبه‌ای نیز دارد. زن‌ها حلقه‌ای که صدای زیری داشت، به صدا در می‌آوردند و مرد‌ها کوبه‌ی چکشی شکل را که صدای بمی داشت.

هشتی:
بلافاصله پس از ورودی به فضای هشتی می‌رسیم. اغلب به شکل هشت ضلعی یا نیمه هشت ضلعی و یا بیشتر مواقع چهار گوش است که با دکوراسیون خاصی طراحی شده است. هشتی دارای سقفی کوتاه و یک منفذ کوچک نور در سقف گنبدی شکل آن است و عموماّ سکوهائی برای نشستن در آن طراحی شده است. هشتی برای انشعاب قسمت‌های مختلف خانه و گاه برای دسترسی به چند خانه ساخته می‌شد. در خانه‌های بزرگ، اندرونی و اقامتگاه‌های خدمتکاران نیز به هشتی راه داشتند و اغلب برای جدا سازی آقایان و خانم‌ها دو قسمتی ساخته می‌شد.
 
 
 
Image result for ‫معماری ایرانی قدیمی‬‎
 
 
Image result for ‫معماری ایرانی قدیمی‬‎
 
دالان (راهرو):
دالان راهروی باریکی بود که با پیچ و خم وارد شونده را از هشتی به حیاط خانه هدایت می‌کرد. پیچ و خم دالان برای رعایت حریم خصوصی خانه بود تا عابر نتواند سریعاً فعالیت‌های جاری در حیاط را متوجه شود. در دالان‌ها معمولا از دکوراسیون‌های ساده و مجلل استفاده میشد که فرد را مجذوب خود میکرد.

حیاط:
حیاط در خانه‌های قدیمی مرکز و قلب ساختمان بود. حیاط مرکزی همراه با ایوان در هر سمت، ویژگی بود که از گذشته‌های دور در معماری ایرانی حضور داشت؛ البته این امکان وجود داشت که حیاط از نظر هندسی مرکز خانه نباشد، اما از نظر زندگی و انجام فعالیت‌ها و ایجاد ارتباط بین قسمت‌های مختلف خانه، تعبیه دید و سایر مسائل مرکز خانه محسوب می‌شد. حیاط محلی برای برگزاری مراسم مختلف نظیر مراسم مذهبی، عروسی و تجمع اقوام بود. معمولاً چهار گوش بود. ابعاد حیات را تعداد و عملکرد فضا‌های اطراف ان تعیین می‌کنند. هر حیاط معمولاً یک حوض و چند باغچه دارد که بسته به شرایط مختلف محلی نظیر آب و هوا و عوامل فرهنگی اشکال متفاوتی می‌یابد. سازمان دهی فضا‌های محصور حیاط به گونه‌ای بود که با تغییرات فصلی و کارکرد ها‌ی مختلف اتاق‌های مجاور متناسب باشد. در طراحی و دکوراسیون حیات‌ها معمولا از کاشی‌های رنگی و رنگ‌های شاد استفاده میشد.
Image result for ‫معماری ایرانی قدیمی‬‎
حوض و باغچه:
در حیاط سازی خانه‌های قدیمی حوض و باغچه معتبرترین عناصر حیاط سازی به شمار می‌رفت

تالار:
این عنصر عموماً فضائی بود با دکوراسیون داخلی بسیار زیبا و پرکار که در کنار اتاق‌های ساده زندگی در خانه‌های سنتی کاملاً مشهود بود. تالار با گچبری، آئینه کاری، نقاشی روی گچ، مقرنس و با نقاشی روی چوب تزئین می‌شدند. جبهه رو به حیاط تالار با ارسی‌های ۵ دری یا ۷ دری به حیاط خانه مربوط می‌شدند. تالار برای پذیرایی از مهمانان محترم و مخصوص مورد استفاده قرار می‌گرفت.

نشیمن:
نشیمن، اتاق هائی بود که از تالار اهمیت کمتری داشتند و از اتاق‌های ساده مهمتر بودند نشیمن، محل تجمع افراد خانواده ومهمان‌های بسیار نزدیک به حساب می‌آمد این عناصر از نظر تزئینات بسیار ساده بودند. طراحی داخلی نشیمن به گونه‌ای بود که احساس آرامش را به افرد میداد.

طراحی داخلی آشپزخانه:
معمولاً مربع یا مستطیل است. نزدیک آب انبار و چاه آب قرار دارد. در درون آشپزخانه، محلی برای پخت و پز، ذخیره‌ی چوب و تنور پخت نان و در درون دیوار آن تاقچه‌ای برای قرار دادن ابزار آشپزی و غذل تعبیه شده است.

آبریزگاه (توالت) و حمام:
در سطح پایین تری قرار می‌گرفتند نخست به دلیل سهولت در استفاده از آب و زهکشی آن؛ دوم گرمای آن.. حمام به دو بخش تقسیم می‌شد: یکی برای تعویض لباس (سر بینه) و دیگری برای شست وشو (گرم خانه)

جهت خانه‌ها:‌
جهت خانه تابع زاویه‌ی نور خورشید و قبله است. هر وجه خانه برای فصل خاصی از سال مناسب بود و عناصری مانند تالار، بادگیر، پنج در ع. سه دری و ارسی در شمار راه حل‌ها بودند. در اکثر قریب به اتفاق خانه‌های سنتی، محور اصلی بنا، محور شمالی جنوبی بودند و بهترین موقعیت را برای گرفتن نور خورشید داشتند تا در روز‌های گرم تابستان از سایه و در زمستان از گرمای خورشید برخوردار باشد؛ فضا‌های اصلی زندگی نیز در دو سمت شمالی و جنوب ساخته می‌شدند و فضاهائی که اهمیت کمتری داشتند، به خصوص فضا‌های خدماتی در دو سمت شرق و غرب ساخته می‌شدند

بام:
بام در معماری ایران به جرأت بخشی از فضای زندگی است و علاوه بر وجود حجم‌های پیچیده و زیبا، به عنوان حیاط هم مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در شهرهایی، چون نایین در برخی از بنا‌ها با دیوار‌های صندوقه چینی شده، اطراف بام را تا حدود یک متر و نیم بالا آورده و نوعی حیاط در بام بوجود می‌آوردند که در شب‌های تابستان برای خواب استفاده می‌شده است. همچنین این دیوار‌ها با سایه اندازی بر بخشی از بام در ساعات مختلف روز نقش اقلیمی ثانویه‌ای نیز داشته اند. چنین فضا‌هایی در مساجد نیز مورد استفاده بوده است. در مسجد سپهسالار در بالای بام وضو خانه‌ای که چهل شیر نام دارد، این فضا به همین شکل وجود دارد. نمونه‌ی دیگر خانه‌ی عباسیان کاشان با چنین حیاطی در بام است که در آن معماران با قاب بندی‌های ظریف از مشبک آجری، امکان تهویه را نیز فراهم آورده اند.

زمستان نشین:
اگرچه زمستان نشین پیش از آنکه نام فضای معینی باشد، به همه‌ی فضا‌هایی که در وجه شمالی حیاط ساخته می‌شوند تا از آفتاب زمستان که با زاویه‌ای مایل به درون اتاق‌ها می‌تابد استفاده کنند، گفته می‌شود، اما مجموعه‌ی معینی از فضا‌ها با رابطه‌ای خاص، مجموعه‌ی فضا‌های زمستان نشین را تشکیل می‌دهند که عبارتند از: سه دری، پنج دری و شکم دریده، که روی محور اصلی قرار می‌گرفته اند و دو فضای ارتباطی که می‌توانند راهرو یا تختگاه باشند و گوشواره‌هایی که از سه دری، اتاق ارسی یا تهرانی و اتاق دو دری تشکیل شده اند و گوشه‌های این بخش را تشکیل می‌دهند.
فضای اصلی زمستان نشین روی محور اصلی قرار گرفته و برای ورود بیشتر نور خورشید اغلب پنجره‌های آنرا از ارسی‌های بزرگ می‌ساخته اند. داخل فضا‌های مرکزی با توجه به بسته بودن فضا، تزیینات پیچیده ای، چون قطار‌های مقرنس و آیینه کاری‌های بسیار پیچیده دیده می‌شود.

بهار خواب:
این فضا همان مهتابی است و در مناطقی از خراسان تخ بوم (تخت بوم) نیز نامیده می‌شود. این فضای بدون یقف در مجاورت حیاط و در طبقات بالاتر از اول ساخته می‌شود و شب‌های تابستان در آن می‌خوابند و بسته به محل استقرار آن، در ساعاتی که دیوار‌های اطراف بر آن سایه‌ی مناسب می‌اندازد از آن استفاده می‌شود. در بهار و پاییز در تمام ساعات روز و در تابستان شب‌ها قابل استفاده بوده است.

اتاق کرسی:
این اتاق در مجموعه‌ی زمستان نشین و اغلب در گوشه‌های این بخش که در و پنجره‌ی کمتری به حیاط دارند، ساخته می‌شده تا در زمستان با بستن در و پنجره‌ها بتوان آنرا گرم کرد. در وسط اتاق، چال کرسی قرار داشته و ابعاد اتاق تابع ابعاد کرسی بوده، چون دیواره‌های آن برای تکیه دادن مورد استفاده قرار می‌گرفته اند. این فضا در همه خانه‌های اقلیم سرد و کوهستانی وجود دارد. این اتاق در مناطق پر شیب در پشت اتاق‌ها و داخل کوه کنده می‌شده و فاقد پنجره بوده است. این بخش در خانه‌هایی که حیاط بیرونی داشتند، گاه روی محور اصلی که شکم دریده یا چلیپا بوده نیز قرار می‌گرفته است. در خانه‌ی حیدرزاده تبریز اتاق کرسی الگوی شکم دریده دارد؛ که با توجه به استفاده‌ی این اتاق در شب و در بخش‌های خصوصی خانه تزیینات مفصلی ندارد. در خانه‌ی پیرنیا در نایین این اتاق با استقرار در محور اصلی، تزییناتی بسیار ظریف با لایه کاری گچی دارد.

شبستان:
این فضا در مساجد به عنوان نماز خانه در دو طرف گنبد خانه یا اطراف ایوان‌ها شکل می‌گیرد و معمولاً در زمستان بیشتر استفاده می‌شود. به زیر زمین خانه‌های شوشتر و دزفول هم شبستان گفته می‌شود که معمولاً حدود ۵/۱ تا ۲ متر در زمین فرو رفته و پنجره‌هایی به حیاط دارند و حد فاصل شوادان و طبقه‌ی اول اند.
 
Image result for ‫معماری ایرانی قدیمی‬‎
منبع: خبربانو
ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
* نظر: